W sytuacji gdy, po sądowym stwierdzeniu nabycia spadku, odnaleziono testament, zdecydowanie można skorzystać z procedury przewidzianej w art. 679 Kodeksu postępowania cywilnego. Jest on podstawą do uchylenia lub zmiany prawomocnego stwierdzenia nabycia spadku. (Zakładam, że mamy do czynienia właśnie z prawomocnym postanowieniem. Jeśli postanowienie nie jest prawomocno to idąc za głosem judykatury, można je wzruszyć w drodze apelacji, opierając się na nowych faktach i dowodach zgodnie z art. 368 pkt 4 kpc.. Takim nowym faktem może być nieujawniony wcześniej testament. Poza tym na apelacje pozwala art. 518 kpc.)

Mamy do czynienia z postępowaniem nieprocesowym. Jak stanowi przepis art. 523 kpc prawomocne postanowienie orzekające co do istoty sprawy w postępowaniu nieprocesowym, nie może być zmienione ani uchylone, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej a art. 679 niewątpliwie takim lex specialis w stosunku do art. 523 kpc jest. Tryb określony w art. 679 kpc w pewien sposób zastępuje instytucję wznowienia postępowania, która na mocy art. 524 kpc w konkretnym przypadku nie będzie możliwa.. Ponad to, tryb przewidziany w art. 679 kp, chroni prawdziwych spadkobierców, poprzez uchylenie nieprawdziwego orzeczenia, obalając w ten sposób domniemanie, że osoba, która legitymuje się stwierdzeniem nabycia spadku jest spadkobiercą, wynikające z art. 1025 kc. Nowe postanowienie stwierdzające nabycie spadku ma taka samą moc jak poprzednie, więc w razie kolejnych wątpliwości i pojawienie się nowych dowodów może być ponownie wzruszone na podstawie omawianej procedury.

Najczęściej spotykane przyczyny, dla których zmienia się lub uchyla prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, to wykrycie okoliczności uzasadniających nieważność testamentu przyjętego za podstawę dziedziczenia, zgłoszenie się spadkobiercy ustawowego nieznanego uczestnikom postępowania, uznanie spadkobiercy za niegodnego czy tak jak w omawianym przypadku przedstawienie testamentu nieujawnionego w trakcie postępowania. By wszcząć postępowanie na podstawie art. 679 kpc należy złożyć do sądu wniosek, który powinien odpowiadać ogólnym wymogom określonym w art. 511 kpc oraz mieć dołączone prawomocne, dotychczasowe stwierdzenie nabycia spadku, które ma być zmienione lub uchylone, jak i ten nowy dowód, na który się powołujemy, którym w omawianym przypadku będzie nowo odkryty testament.

Dodatkowo, jeżeli taki wniosek składa osoba, która uczestniczyła w poprzednim postępowaniu spadkowym musi udowodnić, że zachowała roczny termin, od chwili kiedy dowiedziała się o istnieniu testamentu oraz wskazać dlaczego nie zgłosiła tej kwestii wcześniej. Natomiast jeśli żądanie wszczęcia takiego postępowania składa osoba, która nie uczestniczyła we wcześniejszym postępowaniu spadkowym lecz jest zainteresowana tym, (choćby pośrednio, np. może być wierzycielem spadkobiercy) by takie stwierdzenie nabycia spadku zostało uchylone bądź zmienione, nie jest ograniczona czasowo.

Można też dodać, że zakaz reformationis in peuis nie obowiązuje w tym przypadku, więc może zapaść orzeczenie niekorzystne dla wnioskodawcy. W postępowaniu o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku będą miały zastosowanie przepisy art. 669 do 679 kpc.

Ponad to, wyżej przytoczona procedura będzie miała zastosowanie również do zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia, sporządzonego przez notariusza.

Podsumowując, zmiana takiego orzeczenia o stwierdzeniu nabycia spadku może polegać na stwierdzeniu, że spadek dziedziczą zupełnie inne osoby. Niewątpliwie, nowe postanowienie może całkowicie uwzględniać treść nowo przedstawionego testamentu, ważne by nowe stwierdzenie było rzeczywiste ze stanem prawnym.

Katarzyna Walenta

(aplikant radcowski)

opracowano m.in. w oparciu o:

P. Borkowski "Komentarz do ustawy z dnia 24 sierpnia 2007r. o zmianie ustawy- Prawo o notariacie oraz niektórych innych ustaw, w zakresie zmian do ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego", stan prawny 02.10.2008r.

J. Bodio, T. Demendecki, A. Jakubecki, O. Marcewicz, P. Telenga, M. Wójcik "Komentarz bieżący do art. 679 kpc", stan prawny: 12.10.2009.